1. Thực trạng biếng ăn ở trẻ em Việt Nam – Vòng xoáy luẩn quẩn đáng sợ

Theo thống kê của Viện Dinh dưỡng Quốc gia (2025), 60-70% trẻ em Việt Nam dưới 5 tuổi đang bị biếng ăn và chậm tăng cân. Đây là tỷ lệ cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.

Ở TP.HCM, tỷ lệ này càng cao hơn: khoảng 75% trẻ biếng ăn

Tại sao? Vì biếng ăn gây thiếu vi chất, thiếu vi chất lại gây mất cảm giác ngon miệng, dẫn đến biếng ăn càng kéo dài. Khi trẻ biếng ăn, cơ thể không đủ năng lượng, sức đề kháng yếu, trẻ dễ mắc bệnh, lại càng biếng ăn hơn.

Đây là vòng xoáy luẩn quẩn mà cha mẹ cần phải phá vỡ ngay hôm nay!

Vòng xoắn biếng ăn – thiếu vi chất

BS Phạm Lan Hương, Trung tâm Nhi, Bệnh viện Vinmec Times City giải thích:

"Biếng ăn gây thiếu vi chất, thiếu vi chất lại gây ra nhiều bệnh tật, khi bé có bệnh lại càng biếng ăn và tạo vòng xoắn luẩn quẩn. Chưa kể, cha mẹ có tâm lý sốt ruột khi thấy con ăn ít, chậm tăng cân nên mất kiên nhẫn, dễ thay đổi sang phương pháp khác. Do đó, chứng biếng ăn ở trẻ có thể sẽ tiếp tục kéo dài dai dẳng"

Vòng xoáy ám ảnh cha mẹ:

1. Trẻ biếng ăn → Không ăn đủ lượng
2. Thiếu vi chất → Kẽm, sắt, vitamin nhóm B
3. Mất cảm giác ngon miệng → Không thèm ăn
4. Trẻ càng biếng ăn hơn → Vòng lặp tiếp tục

2. 3 Vi chất thiết yếu cần cung cấp cho trẻ biếng ăn

Kẽm – Vi chất quan trọng nhất liên quan trực tiếp đến biếng ăn

Kẽm là vi chất liên quan trực tiếp nhất đến quá trình biếng ăn. Thiếu kẽm dẫn đến tình trạng biếng ăn:

Kẽm giúp kích thích vị giác khiến trẻ ăn ngon miệng hơn, tăng hấp thu, tăng tổng hợp chất đạm và phân chia tế bào. Kẽm giúp duy trì và bảo vệ các tế bào vị giác, kích thích chồi vị giác, giúp bé ăn ngon miệng hơn, trẻ thèm ăn hơn

Nếu thiếu kẽm cũng gây ảnh hưởng đến sự chuyển hóa của các tế bào vị giác, gây biếng ăn ở trẻ [Vinmec, 2021].

Hơn nữa, thiếu kẽm làm giảm phát triển và chức năng của hầu hết tế bào miễn dịch, dẫn đến tổn thương chức năng miễn dịch, tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, dẫn đến trẻ có nguy cơ bị suy dinh dưỡng và tử vong

Dấu hiệu thiếu kẽm:

❌ Biếng ăn, không thèm ăn

❌ Chậm tăng cân, còi cọc

❌ Vết thương chậm lành

❌ Suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng khả năng học tập

❌ Mất vị giác, khứu giác

❌ Da xanh xao, tóc khô, móng dễ gãy

Hàm lượng kẽm cần:

• 0-6 tháng: 2mg/ngày
• 7-12 tháng: 3mg/ngày
• 1-3 tuổi: 3mg/ngày
• 4-8 tuổi: 5mg/ngày

Sắt – Vi chất quyết định năng lượng và vị giác

Sắt là vi chất quan trọng cho quá trình chuyển hóa năng lượng và duy trì vị giác.

Vì sao thiếu sắt gây biếng ăn:

Sắt giúp vận chuyển oxy đến tế bào, đặc biệt là tế bào vị giác. Thiếu sắt khiến tế bào vị giác không nhận đủ oxy, dẫn đến mất cảm giác ngon miệng Sắt cũng giúp chuyển hóa thức ăn thành năng lượng. Thiếu sắt khiến trẻ mệt mỏi, không có năng lượng để ăn.

Dấu hiệu thiếu sắt:

❌ Da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt

❌ Mệt mỏi, không thích vận động

❌ Biếng ăn, không thèm ăn

❌ Tóc khô xơ, móng tay dễ gãy

❌ Ít hoạt động, ngồi yên nhiều

Tỷ lệ thiếu sắt ở Việt Nam: 30-40% trẻ em dưới 5 tuổi

Hàm lượng sắt cần:

• 0-6 tháng: 0.8mg/ngày
• 7-12 tháng: 1mg/ngày
• 1-3 tuổi: 7mg/ngày
• 4-8 tuổi: 10mg/ngày

Vitamin nhóm B – Vi chất chuyển hóa thức ăn

Vitamin nhóm B (B1, B2, B6, B12) là vi chất chuyển hóa thức ăn thành năng lượng.

Vitamin nhóm B quan trọng vì:

Khi trẻ ăn không đủ lượng khiến trẻ bị thiếu vitamin nhóm B, làm chậm quá trình chuyển hóa thức ăn. Thiếu vitamin nhóm B khiến thức ăn không được chuyển hóa đúng cách, dẫn đến chướng bụng, đầy hơi, trẻ không muốn ăn

Vitamin nhóm B cũng giúp duy trì chức năng của tế bào vị giác. Thiếu B khiến mất vị giác, trẻ không cảm thấy ngon miệng.

Dấu hiệu thiếu vitamin nhóm B:

❌ Biếng ăn, không thèm ăn

❌ Chướng bụng, đầy hơi

❌ Mệt mỏi, không có năng lượng

❌ Tóc rụng, móng dễ gãy

❌ Da nhợt nhạt, xanh xao

Tỷ lệ thiếu vitamin nhóm B ở Việt Nam: 20-30% trẻ em.

Hàm lượng vitamin nhóm B cần:

• B1: 0.3-0.5mg/ngày
• B2: 0.4-0.6mg/ngày
• B6: 0.3-0.6mg/ngày
• B12: 0.4-1.5µg/ngày

3. 5 Dấu hiệu nhận biết trẻ thiếu vi chất

Dấu hiệu 1: Chậm tăng cân, chậm tăng chiều cao

Đây là dấu hiệu điển hình nhất của thiếu vi chất.

Trẻ bình thường:

• 0-6 tháng: Tăng 600-900g/tháng
• 7-12 tháng: Tăng 500-600g/tháng
• 1-3 tuổi: Tăng 200-300g/tháng

Trẻ thiếu vi chất:

• 0-6 tháng: Tăng 0-200g/tháng
• 7-12 tháng: Tăng 0-300g/tháng
• 1-3 tuổi: Tăng 0-150g/tháng

Nếu trẻ chỉ tăng 0-200g/tháng trong 3 tháng, trẻ đang thiếu vi chất nghiêm trọng.

Dấu hiệu 2: Da xanh xao, tóc khô, móng dễ gãy

Da xanh xao, tóc khô xơ, móng tay dễ gãy là những dấu hiệu cho thấy cơ thể trẻ thiếu hụt vitamin và khoáng chất, đặc biệt là sắt và kẽm.

Trẻ thiếu sắt:

• Da xanh xao, nhợt nhạt
• Niêm mạc nhợt (miệng, mắt)
• Tóc khô, dễ rụng

Trẻ thiếu kẽm:

• Tóc khô, dễ rụng
• Móng tay dễ gãy, khô
• Vết thương chậm lành

Dấu hiệu 3: Hay ốm vặt, viêm mũi họng kéo dài

Trẻ thiếu vi chất sẽ hay bị ốm: viêm mũi họng kéo dài, tiêu chảy tái diễn.

Thiếu kẽm làm giảm phát triển và chức năng của hầu hết tế bào miễn dịch, dẫn đến tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn.

Thiếu sắt cũng làm suy giảm sức đề kháng, trẻ dễ mắc bệnh.

Dấu hiệu 4: Mệt mỏi, quấy khóc, cáu gắt

Trẻ cũng hay mệt mỏi, hay quấy khóc, cáu gắt, hay ra mồ hôi trộm, đêm trằn trọc, khó ngủ.

Thiếu vitamin nhóm B khiến thức ăn không được chuyển hóa đúng cách, dẫn đến mệt mỏi, không có năng lượng.

Dấu hiệu 5: Chướng bụng, đầy hơi, khó chịu

Thiếu chất xơ khiến trẻ bị táo bón, chướng bụng, khó chịu dẫn tới chán ăn.

Thiếu vitamin nhóm B khiến chướng bụng, đầy hơi, trẻ không muốn ăn.

4. Các biện pháp bổ sung vi chất – Chấm dứt chứng biếng ăn

Biện pháp 1: Cho trẻ ăn đa dạng thực phẩm

Thay đổi cách chế biến món ăn đa dạng hơn, bổ sung đa dạng loại thực phẩm trong bữa ăn của trẻ.

Bổ sung các thực phẩm giàu:

• ✅ Kẽm: Hàu, cá, thịt bò, đậu nành
• ✅ Sắt: Thịt bò, cá, rau xanh, đậu nành
• ✅ Vitamin nhóm B: Thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh, ngũ cốc

Cung cấp các thức ăn mới/trẻ không thích, không lặp lại trong các bữa ăn chính và bữa ăn phụ.

Biện pháp 2: Bổ sung vi chất bằng thực phẩm chức năng

Khi bố mẹ bổ sung kẽm cho trẻ bằng thực phẩm chức năng thì cần lưu ý lựa chọn sản phẩm chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng, liều sử dụng nên được sự tư vấn của bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng .

Trong các vi chất thì kẽm là vi chất quan trọng, liên quan trực tiếp đến quá trình biếng ăn.

Nếu khi được bổ sung vi chất mà con hết biếng ăn ngay, có thể kết luận nguyên nhân là do thiếu vi chất. Nếu không, tiếp tục tìm nguyên nhân và bổ sung vi chất cho đến khi trẻ hết biếng ăn.

Biện pháp 3: Tạo tâm lý thoải mái khi ăn

Tạo cho trẻ tâm lý thoải mái, vui vẻ mỗi khi đến bữa ăn.

Không ép trẻ ăn– đó không phải là cách tốt để cải thiện tình trạng này. Khi ép trẻ ăn sẽ làm trẻ mất khả năng tự nhận biết cảm giác đói - no, gây ra tâm lý sợ hãi, dẫn đến biếng ăn tâm lý. Về lâu dài, thói quen này làm giảm tiết enzym tiêu hóa, tăng nguy cơ rối loạn ăn uống, nôn trớ và béo phì.

Biện pháp 4: Tạo thói quen ăn uống lành mạnh

Tạo thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ.

• Ăn đúng giờ
• Không ăn quá nhiều
• Không ăn đồ ngọt trước bữa ăn

Trẻ chậm tăng cân, biếng ăn kéo dài – có thể con đang thiếu 3 vi chất quan trọng: Kẽm, Sắt, Vitamin nhóm B.

60-70% trẻ em Việt Nam biếng ăn. Vòng xoắn biếng ăn – thiếu vi chất – mắc bệnh – biếng ăn càng kéo dài.

Nguồn tham khảo thêm :

1. Bệnh viện Nhi Trung Ương : https://benhviennhitrunguong.gov.vn/khoa-dinh-duong-tiet-che.html
2. Tổ chức Unicef Việt Nam : UNICEF Việt Nam (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc): Cung cấp các báo cáo toàn diện chỉ ra hơn 58% trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam bị thiếu kẽm, và khoảng 1,8 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị còi cọc.

→ Xem chi tiết tại chuyên trang Dinh dưỡng | UNICEF Việt Nam hoặc tải về các báo cáo chuyên sâu trực tiếp tại Viet Nam - Unicef. [1]

https://www.unicef.org/vietnam/vi/dinh-duong

1. Tiếng nói Việt Nam : https://vov.vn/suc-khoe/dinh-duong-mon-ngon/bao-dong-thieu-vi-chat-va-thua-can-o-tre-em-viet-nam-post1231090.vov
2. Sáng kiến Nông nghiệp sinh thái (Agroecology Coalition): Cung cấp tài liệu phân tích mối liên kết giữa hệ thống lương thực và tình trạng suy dinh dưỡng ở Việt Nam, cũng như các chiến lược cải thiện bữa ăn học đường. Đọc thêm tại Nutrition and agroecology in Vietnam.
3. FANTA Project: Dự án Hỗ trợ Kỹ thuật Lương thực và Dinh dưỡng cung cấp các hồ sơ phân tích dữ liệu lịch sử và các yếu tố cốt lõi gây suy dinh dưỡng tại Việt Nam. Tải tài liệu tại Vietnam Nutrition Profile - FANTA Project.

🌿 Muốn có một người đồng hành trên hành trình nuôi con?

Nếu bài viết này giúp chị hiểu thêm về sức khỏe của con, thì đây mới chỉ là bước đầu.

Tại giaxuantrang.com, Trang chia sẻ miễn phí những kiến thức và trải nghiệm dành cho cha mẹ về:

• ✔ Sức khỏe từ gốc cho mẹ và con
• ✔ Tâm lý và sự phát triển của trẻ
• ✔ Dinh dưỡng và cân bằng thể chất
• ✔ Những kinh nghiệm thực tế trên hành trình làm mẹ

👉 Khám phá thêm tại: https://giaxuantrang.com

Hy vọng Trang sẽ là người đồng hành cùng gia đình chị trên hành trình nuôi con khỏe mạnh và hạnh phúc.