30% bệnh nhi nhập viện có vi khuẩn kháng thuốc. 90% kháng sinh bán không cần kê đơn. "Siêu vi khuẩn" kháng hầu hết các loại thuốc đã xuất hiện.

Việt Nam đang thuộc 1 trong những quốc gia đứng đầu về tỷ lệ kháng kháng sinh [BV Nhi Đồng TP, 2018]. 90% thuốc kháng sinh được bán không cần kê đơn [BV Nhi Đồng TP, 2018]. Cha mẹ tự ý mua kháng sinh cho trẻ khi trẻ ho, sổ mũi, sốt nhẹ – những bệnh do virus gây ra, kháng sinh KHÔNG có hiệu quả.

1. Thực trạng lạm dụng kháng sinh ở trẻ em Việt Nam

Cha mẹ đang tự ý kê kháng sinh cho trẻ

Ở nước ta hiện nay, hầu hết các gia đình khi trẻ có bất cứ hiện tượng gì đều nghĩ ngay đến thuốc kháng sinh và tự ý kê thuốc cho trẻ.

• Hắt hơi, sổ mũi → Mua kháng sinh.
• Đau viêm ở bất cứ vị trí nào → Mua kháng sinh.
• Ho nhẹ, sốt dưới 38°C → Mua kháng sinh.
• Viêm phế quản, viêm tai-mũi-họng nhẹ → Mua kháng sinh.

Điều đáng nói là nhiều người dùng thuốc kháng sinh như thần dược và thậm chí hàng tuần lễ. Mặc dù dùng như vậy nhưng không hề có sự hướng dẫn của bác sĩ.

90% kháng sinh bán không cần kê đơn

Ở nước ta hiện nay, 90% số thuốc kháng sinh được bán mà không cần kê đơn, dẫn tới tình trạng kháng thuốc kháng sinh, nguy cơ không còn thuốc chữa bệnh.

Tình trạng này dẫn đến:

• Cha mẹ tự ý thay đổi liều thuốc.
• Khi thấy bệnh tình trẻ đỡ hơn thì tự ý dừng kháng sinh.
• Không tuân thủ thời gian, liều dùng theo bác sĩ.

Kháng sinh cần phải sử dụng đủ liều mới cho tác dụng. Bác sĩ thường chỉ định cho dùng kháng sinh từ 7-10 ngày. Nếu không tuân thủ, vi khuẩn còn sống sót sẽ nhân lên và truyền đặc tính kháng thuốc cho thế hệ sau.

30% bệnh nhi nhập viện có vi khuẩn kháng thuốc

PGS.TS Trần Minh Điển, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết:

"Trung bình mỗi ngày, bệnh viện tiếp nhận khoảng 3.000-4.000 trẻ nhỏ, đa phần là bệnh nhi rất nặng và được chuyển từ nhiều bệnh viện tuyến dưới lên. Có tới 30% bệnh nhi nhập viện có vi khuẩn kháng thuốc".

Thậm chí đã xuất hiện những "siêu vi khuẩn" kháng hầu hết các loại thuốc kháng sinh hiện có, nên bác sĩ phải kết hợp nhiều loại thuốc kháng sinh khác nhau.

Càng ở bệnh viện tuyến dưới, tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh càng cao. Bệnh viện bộ, ngành và bệnh viện thuộc các trường Đại học có tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh thấp nhất.

2. 4 hậu quả nguy hiểm của lạm dụng kháng sinh

Kháng kháng sinh – "Siêu vi khuẩn" không còn thuốc chữa

Kháng kháng sinh (hay kháng thuốc kháng sinh) là tình trạng vi khuẩn kháng lại hiệu quả điều trị của thuốc kháng sinh. Cụ thể:

• Vi khuẩn thay đổi, làm giảm hoặc loại bỏ hiệu quả của thuốc.
• Vi khuẩn còn sống sót nhân lên và truyền đặc tính kháng thuốc cho thế hệ sau.
• Số lượng chủng loại vi khuẩn kháng thuốc ngày càng gia tăng.

Hậu quả:

• Bệnh nặng hơn và tái đi tái lại thường xuyên.
• Thời gian phục hồi lâu hơn.
• Phương pháp và chi phí điều trị cao hơn.
• Khi không có thuốc điều trị hiệu quả thì sẽ ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ.

Trẻ có thể đáp ứng tốt với kháng sinh trong vài lần đầu, nhưng nhanh chóng nhờn thuốc bởi vi khuẩn đã biến thể. Kháng sinh là phát minh y học vĩ đại, nếu được sử dụng đúng cách sẽ cứu sống hàng triệu người mỗi năm — thay vì để con người chết vì vi khuẩn kháng thuốc.

Loạn khuẩn đường ruột – Tiêu chảy, táo bón, buồn nôn

Kháng sinh có tác dụng chính là tiêu diệt vi khuẩn. Tuy nhiên, mặt trái của thuốc kháng sinh là vi khuẩn có hại và vi khuẩn có lợi đối với cơ thể trẻ đều bị tiêu diệt.

Đối với trẻ em, hệ vi sinh đường ruột chưa hoàn thiện, nên khi lạm dụng kháng sinh lại càng dễ bị loạn khuẩn đường ruột, tiêu chảy, táo bón. Các vi khuẩn có lợi trong đường ruột bị tiêu diệt sẽ làm suy giảm chức năng tiêu hóa, dẫn đến tình trạng rối loạn tiêu hóa.

Hậu quả: tiêu chảy kéo dài, táo bón, buồn nôn, đau bụng, suy giảm chức năng tiêu hóa.

Tổn thương gan, thận – Tích tụ và ngộ độc thuốc

Một trong những ảnh hưởng của lạm dụng kháng sinh ở trẻ em chính là gây hại đến gan và thận. Gan và thận ở trẻ em còn rất yếu, chưa hoàn thiện và còn thải trừ chậm nên nếu sử dụng thuốc thường xuyên sẽ gây tình trạng tích tụ và ngộ độc.

Sử dụng kháng sinh không đúng cách cũng có thể khiến trẻ dễ bị dị ứng và gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng. Một số trẻ khi dùng kháng sinh có thể bị nổi mẩn, phát ban, sưng môi, ngứa, thậm chí là sốc phản vệ – một tình trạng cấp cứu nguy hiểm [Quảng Ninh, 2024].

Sức đề kháng ngày càng suy yếu để chống lại nhiễm trùng

Việc cơ thể phải tiếp nhận những loại kháng sinh không cần thiết sẽ gây ra tình trạng mệt mỏi, đồng thời vô tình tiêu diệt những vi khuẩn có lợi trong cơ thể, dẫn đến cơ thể yếu đi, sức khỏe giảm sút.

Sức đề kháng của trẻ ngày càng kém và không đủ sức để chống lại sự nhiễm trùng thông thường, ngay cả bệnh cảm cúm. Chính vì thế, ngành y tế khuyến cáo việc lạm dụng thuốc kháng sinh khiến sức đề kháng của mọi người, đặc biệt là trẻ em, đều trở nên ngày một yếu đi.

Nguồn tham khảo

1. Bệnh viện Nhi đồng Thành phố - Lạm dụng kháng sinh ở trẻ em (bvndtp.org.vn)
2. Tạp chí Y học Việt Nam - Nghiên cứu thực trạng sử dụng kháng sinh trong điều trị bệnh viêm phổi ở trẻ 2 tháng đến 5 tháng tuổi tại Bệnh viện sản nhi Nghệ An (tapchiyhocvietnam.vn)
3. Vinmec - Hậu quả của lạm dụng kháng sinh ở trẻ em (vinmec.com)

---

🌿 Muốn có một người đồng hành trên hành trình nuôi con?

Nếu bài viết này giúp chị hiểu thêm về sức khỏe của con, thì đây mới chỉ là bước đầu.

Tại giaxuantrang.com, Trang chia sẻ miễn phí những kiến thức và trải nghiệm dành cho cha mẹ về:

• ✔ Sức khỏe từ gốc cho mẹ và con
• ✔ Tâm lý và sự phát triển của trẻ
• ✔ Dinh dưỡng và cân bằng thể chất
• ✔ Những kinh nghiệm thực tế trên hành trình làm mẹ

👉 Khám phá thêm tại: https://giaxuantrang.com

Hy vọng Trang sẽ là người đồng hành cùng gia đình chị trên hành trình nuôi con khỏe mạnh và hạnh phúc.